Dibulgatzen

  Balio ez epistemikoek jarduera zientifikoan eta ezagutzaren eraikuntzan duten eraginaz hitz egiterakoan, abstrakzioan edo ariketa teoriko hutsetan gelditzeko arriskua izan dezakegu. Haatik, badira konkretura jo eta problematika zehatzetan arreta jartzeko aski motibo eta eredu; generoaren afera da horietariko bat. Genero-ikuspegia txertatuta dago gizartearen hainbat arlotan eta askoren egunerokoan, baina merezi du zientzian horrek duen esanguraz – eta esanahiaz beraz- hasunartzea. Horretarako, beharrezkoa da berdintasun edo parekidetasun terminoetan soilik hitz egitea saihestu eta begirada zabaltzea. Analisirik oinarrizkoenean, gauza jakina da historikoki emakumeek jasandako bazterkeria hori ezagutza zientifikoen arloan ere gertatu dela. Emakumearen ahotsari eta gorputzari ez zaio erdigunean egotea onartu izan, Mary Beard historialari eta dibulgatzaileak argi erakusten duen moduan. Aintzinatik gaur egunera, aro klasikoan zein birsorkunde garaian, zerrenda luzea egin daiteke j...

Pandemiak utzitako ajeak askotariko adierazpenak ditu, oraindik. Osasun-krisiaren beraren ondorioez harago, sakona da norbanakoengan zein gizartean utzitako arrastoa. Hainbestekoa, non eta atzera begiratzeak berak ezinegona edo nagikeria eragiten baitigu. Hala ere, zientziaren ikuspuntutik, badira ariketa hori beharrezkoa dela uste izateko zenbait arrazoi: dibulgazio zientifikoa erakuslehioaren lehen lerrora igaro da eta badirudi, neurri batean, gelditzeko dela; edota ezagutza zientifikoaren aukera eta arriskuak inoiz baino ageriago daude egun. Laburtuta, zientziarekiko ikuspegia erabat aldatu da 2020ko martxoaz geroztik; kontua da, ea ikuspegi horren fokua egoki bideratu den eta ertz guztiak bistaratzeko gai izan ote garen. Are, badira gizartea bera ere errotik aldatu dela diotenak, eta ez zaie arrazoirik falta, akaso. Postegia ren garaietan bizi garela entzuten dugun honetan, kontzeptu horrek adierazten duena definitzea lagungarria izan daiteke. Horretarako, Agustin Arrietak dar...

Zientziak, izatekotan, zerbait ona izan behar luke. Baina ez da beti horrela izan, ezta izango ere. Giza jarduera bat izateak berak bertute adina muga ezartzen dizkio eta berarekiko jarrerak askotarikoak dira, gainera. Batetik, badira zientziaren lorpenak ikusteko gai ez direnak edota nahi ez dutenak; are, zinismoa dei dakioke gutxiesteko joera horri. Bestetik, zientziarekiko gehiegizko gorazarrea egiteko joera ere egon badago, bere akatsak, mugak zein arriskuak ikusteko gai edo nahi ez izatearen ondorioz: zientismoa deritzo horri. Hain zuzen ere, azken horretaz dihardu Susan Haackek bere testuan (2010) eta sei adierazpenetan multzokatzen ditu zientismo tzat jo daitezkeen egungo portaera edo iritziak. Garaiotan, aise aurki daitezke Haackek deskribatzen dituen jokabideen adibideak. Batez ere – eta nonbaitetik hastearren-, nabarmentzekoa da zientifikoa den orori esleitzen zaion balioa. “Zientzialariek gomendatutako” elikagaiak saltzen dizkigute iragarkiek, terminologia zientifikoak...

  Ezagutza, zientzia, balioak eta epistemologia moduko hitz potoloak oztopo izan daitezke jarduera zientifikoaz eztabaidatzeko, baina, egiari zor, kontzeptuon esanahia ulertu eta modu egokian erabiltzea nahitaezkoa da zientziaren – edo zientzien- filosofiaz aritu nahi bada. Hain zuzen ere, horietaz dihardu Javier Echeverria filosofoak “Zientziaren pluralismo axiologikoa” artikuluan, zientziaren ikuskera anitz bat erakustarazi nahian, ezagutza eta jarduera zientifikoa uztartuko dituena. Horretarako, hainbat egileren ekarpenetatik egiten du ibilbidea: Locke, Hume, Leibniz, Weber, Merton, Popper, Kuhn eta Laudanek (besteak beste) esandakoak aztertuta, hasieran aipatutako kontzeptuek benetan zer adierazten duten uler dezakegu; edo horretan saiatuko gara hurrengo lerroetan, bederen. Ezagutzari dagokionez, ezer baino lehen, ohartu behar dugu zerbait ezagutzeko askotariko moduak daudela eta, beraz, ezagutza bera ere hainbat motatakoa izan daitekeela; hala nola, praktikoa (zerbait egi...